Theo báo cáo mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) được công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh Viêm gan Thế giới, các nỗ lực toàn cầu trong phòng, chống viêm gan virus đã đạt được nhiều tiến bộ quan trọng trong việc giảm số ca mắc và tử vong. Tuy nhiên, căn bệnh này vẫn là một thách thức lớn đối với sức khỏe toàn cầu.

Viêm gan virus B và C – hai nguyên nhân gây ra khoảng 95% số ca tử vong liên quan đến viêm gan trên toàn thế giới – đã cướp đi sinh mạng của 1,34 triệu người vào năm 2024. Trong khi đó, tình trạng lây nhiễm vẫn diễn biến phức tạp với hơn 4.900 ca mắc mới mỗi ngày, tương đương khoảng 1,8 triệu ca mỗi năm

Báo cáo Viêm gan toàn cầu năm 2026 ghi nhận những tiến bộ đáng kể đạt được kể từ năm 2015. Số ca nhiễm viêm gan B mới hàng năm đã giảm 32% và số ca tử vong liên quan đến viêm gan C đã giảm 12% trên toàn cầu. Tỷ lệ mắc viêm gan B ở trẻ em dưới 5 tuổi cũng đã giảm xuống còn 0,6%, với 85 quốc gia đạt hoặc vượt mục tiêu 0,1% đặt ra cho năm 2030.

Những kết quả này phản ánh hiệu quả của các cam kết và hành động phối hợp giữa các quốc gia sau khi mục tiêu loại trừ viêm gan virus được thông qua tại Đại hội đồng Y tế Thế giới năm 2016. Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo rằng tốc độ tiến bộ hiện tại chưa đủ để đáp ứng tất cả các mục tiêu loại trừ vào năm 2030, nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải đẩy nhanh các nỗ lực phòng ngừa, xét nghiệm và điều trị trên toàn thế giới.

“Trên toàn thế giới, các quốc gia đang chứng minh rằng việc loại trừ bệnh viêm gan không phải là điều viển vông, mà hoàn toàn có thể đạt được nếu có sự cam kết chính trị bền vững và được hỗ trợ bởi nguồn tài chính bền vững”, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết. “Đồng thời, báo cáo này cũng cho thấy tiến độ triển khai hiện vẫn còn chậm và chưa đồng đều giữa các khu vực. Nhiều người vẫn chưa được chẩn đoán và điều trị do sự kỳ thị, hệ thống y tế yếu kém và sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Mặc dù chúng ta có các công cụ để loại bỏ bệnh viêm gan như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng, nhưng cần phải khẩn trương mở rộng quy mô phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị nếu thế giới muốn đạt được các mục tiêu năm 2030.”

Gánh nặng toàn cầu và những thiếu sót trong ứng phó

Theo ước tính cập nhật của WHO, năm 2024 có khoảng 287 triệu người đang sống chung với viêm gan B hoặc C mạn tính. Trong đó, số ca nhiễm mới viêm gan B tập trung chủ yếu tại khu vực châu Phi, chiếm 68% tổng số ca toàn cầu, nhưng chỉ có 17% ​​trẻ sơ sinh trong khu vực được tiêm vắc xin viêm gan B liều đầu tiên sau khi sinh.

Năm 2024, ghi nhận thêm 0,9 triệu ca nhiễm viêm gan C. Người tiêm chích ma túy chiếm 44% số ca nhiễm mới, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường các biện pháp giảm thiểu tác hại và đảm bảo an toàn tiêm chích.

Mặc dù đã có các phương pháp điều trị hiệu quả, tỷ lệ tiếp cận điều trị vẫn còn hạn chế: chưa đến 5% người mắc viêm gan B mạn tính được điều trị và khoảng 20% người mắc viêm gan C được tiếp cận điều trị kể từ năm 2015. Khi một phác đồ điều trị mới kéo dài 12 tuần với tỷ lệ chữa khỏi khoảng 95% được đưa vào sử dụng.

Do hạn chế tiếp cận với các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc, năm 2024 ước tính có 1,1 triệu người tử vong vì viêm gan B và 240.000 người tử vong vì viêm gan C. Xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan là những nguyên nhân chính gây tử vong liên quan đến viêm gan. Phần lớn các ca tử vong liên quan đến viêm gan B xảy ra ở khu vực châu Phi và Tây Thái Bình Dương.

Mười quốc gia – Bangladesh, Trung Quốc, Ethiopia, Ghana, Ấn Độ, Indonesia, Nigeria, Philippines, Nam Phi và Việt Nam – chiếm 69% tổng số ca tử vong liên quan đến viêm gan B trên toàn thế giới vào năm 2024. Số ca tử vong liên quan đến viêm gan C phân bố rộng hơn về mặt địa lý. Năm 2024, mười quốc gia chiếm 58% tổng số toàn cầu: Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Nigeria, Pakistan, Liên bang Nga, Nam Phi, Hoa Kỳ và Việt Nam.

Giải pháp đã được chứng minh

Mặc dù còn nhiều thách thức, những tiến triển đạt được tại một số quốc gia như Ai Cập, Georgia, Rwanda và Vương quốc Anh cho thấy việc loại trừ bệnh viêm gan như một vấn đề sức khỏe cộng đồng là hoàn toàn khả thi, nếu có sự cam kết mạnh mẽ và đầu tư bền vững.

Các công cụ hiệu quả cao đã có sẵn:

• Vắc xin viêm gan B bảo vệ hơn 95% người được tiêm chủng khỏi cả nhiễm trùng cấp tính và mạn tính;
• Điều trị kháng virus dài hạn đối với viêm gan B có thể giúp kiểm soát hiệu quả nhiễm trùng mạn tính và ngăn ngừa bệnh viêm gan nặng;
• Liệu pháp điều trị ngắn hạn viêm gan C kéo dài 8-12 tuần có thể chữa khỏi hơn 95% trường hợp nhiễm bệnh.

Dữ liệu cho thấy tiến bộ là khả thi, song cũng chỉ ra những khoảng trống cần khắc phục. Mỗi trường hợp chẩn đoán chưa chính xác hoặc không được điều trị đối với viêm gan virus mạn tính đều có thể dẫn đến những ca tử vong có thể phòng ngừa,” Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO, nhấn mạnh. “Các quốc gia cần đẩy nhanh hành động, tích hợp dịch vụ điều trị viêm gan B và C vào hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, đồng thời mở rộng tiếp cận tới các nhóm dân cư chịu ảnh hưởng nhiều nhất.”

Báo cáo xác định một số hành động ưu tiên nhằm đẩy nhanh tiến trình loại trừ bệnh viêm gan như một mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng. Trong đó, trọng tâm là mở rộng điều trị viêm gan B mạn tính, đặc biệt tại khu vực châu Phi và Tây Thái Bình Dương của WHO, đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận điều trị viêm gan C tại khu vực Đông Địa Trung Hải.

Báo cáo cũng kêu gọi tăng cường cam kết chính trị và nguồn lực tài chính, đồng thời cải thiện tỷ lệ tiêm vắc-xin viêm gan B liều sơ sinh và mở rộng điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus nhằm ngăn ngừa lây truyền HBV từ mẹ sang con, đặc biệt tại khu vực châu Phi của WHO. Bên cạnh đó, báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết nâng cao an toàn tiêm chích trong cả môi trường chăm sóc sức khỏe và cộng đồng, bao gồm việc đẩy mạnh các dịch vụ giảm thiểu tác hại dành cho người tiêm chích ma túy.

(từ Hội nghị thượng đỉnh viêm gan Thế giới năm 2026, Bangkok, Thailand)