Khi dịch bệnh truyền nhiễm xuất hiện, vệ sinh khử khuẩn là một trong những biện pháp quan trọng nhằm cắt đứt đường lây truyền, hạn chế sự phát tán của tác nhân gây bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, khử khuẩn không đồng nghĩa với việc phun hóa chất trên diện rộng hoặc thực hiện càng nhiều càng tốt. Theo Hướng dẫn thực hiện các biện pháp vệ sinh khử khuẩn và các biện pháp bảo vệ cá nhân trong vùng có dịch bệnh ban hành kèm Quyết định số 1977/QĐ-BYT của Bộ Y tế, ưu tiên áp dụng biện pháp lau khử khuẩn bề mặt; chỉ thực hiện phun đối với các bề mặt hoặc khu vực không thể hoặc khó áp dụng biện pháp lau. Hiệu quả của công tác vệ sinh khử khuẩn phụ thuộc vào việc đánh giá đúng nguy cơ, lựa chọn đúng biện pháp và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật.

Khử khuẩn phải dựa trên nguy cơ lây truyền

Một trong những điểm quan trọng của Hướng dẫn là việc áp dụng các biện pháp vệ sinh khử khuẩn phải phù hợp với đặc điểm tác nhân gây bệnh, đường lây truyền, nguy cơ ô nhiễm, mức độ dịch bệnh và điều kiện thực tế của địa phương. Các biện pháp này được thực hiện tại khu vực được xác định có tác nhân gây bệnh truyền nhiễm hoặc khu vực nghi ngờ có tác nhân gây bệnh truyền nhiễm, trên cơ sở đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.

Trước khi tiến hành vệ sinh khử khuẩn bề mặt, cần thu thập và đánh giá thông tin về tác nhân gây bệnh, đường lây truyền và đặc điểm của bề mặt cần xử lý để lựa chọn phương pháp, hóa chất, thiết bị và dụng cụ phù hợp. Trên cơ sở đánh giá tình huống dịch bệnh, nguy cơ ô nhiễm và mức độ dịch bệnh, cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan chuyên môn về y tế có thẩm quyền tại địa phương quyết định việc áp dụng các biện pháp vệ sinh khử khuẩn phù hợp.

Hướng dẫn cũng quy định rõ, vệ sinh khử khuẩn bề mặt chỉ thực hiện đối với các bệnh truyền nhiễm lây qua đường tiếp xúc, giọt bắn hoặc đường không khí. Đối với các bệnh chỉ lây truyền qua trung gian truyền bệnh, không thực hiện vệ sinh khử khuẩn bề mặt mà áp dụng các biện pháp phòng, chống trung gian truyền bệnh theo hướng dẫn chuyên môn.

Ưu tiên các bề mặt có nguy cơ tiếp xúc cao

Không phải mọi vị trí trong môi trường đều có nguy cơ lây nhiễm như nhau. Vì vậy, trước khi thực hiện vệ sinh khử khuẩn cần xác định các bề mặt thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, mặt bàn, thành giường, công tắc điện, các vật dụng thường dùng, đồ chơi trẻ em... đồng thời xem xét đặc tính của từng bề mặt như khả năng thấm hút, mức độ gồ ghề hay nguy cơ bị ăn mòn bởi hóa chất để lựa chọn phương pháp và hóa chất khử khuẩn phù hợp.

Làm sạch trước, khử khuẩn sau

Làm sạch luôn là bước đầu tiên trước khi tiến hành khử khuẩn vì bụi bẩn và các chất hữu cơ có thể làm giảm hiệu quả của hóa chất. Hướng dẫn yêu cầu ưu tiên lau khử khuẩn theo nguyên tắc từ nơi sạch đến nơi bẩn hơn, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài và theo một chiều liên tục nhằm hạn chế phát tán tác nhân gây bệnh.

Đối với khu vực tiếp xúc trực tiếp với người được xác định mắc bệnh truyền nhiễm, việc vệ sinh khử khuẩn bằng dung dịch khử khuẩn được thực hiện hằng ngày và ngay khi bề mặt bị nhiễm bẩn. Đối với các khu vực còn lại, thực hiện vệ sinh bằng dung dịch tẩy rửa thông thường hằng ngày và ngay khi bề mặt bị nhiễm bẩn. Sau khi người bệnh được chuyển đến cơ sở điều trị hoặc cơ sở cách ly, khu vực tiếp xúc trực tiếp với người bệnh cần được vệ sinh khử khuẩn ngay.

Quy trình thực hiện bắt đầu bằng việc mở cửa để bảo đảm thông thoáng khu vực. Sau đó làm sạch sơ bộ các bề mặt cần khử khuẩn bằng cách quét hoặc hút bụi; riêng đối với bệnh lây truyền qua đường không khí thì không thực hiện bước này.

Việc khử khuẩn được thực hiện theo quy trình "hai xô": một xô chứa nước sạch pha xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa thông thường để làm sạch bề mặt, xô còn lại chứa dung dịch khử khuẩn có nồng độ tối thiểu 0,1% clo hoạt tính. Sau khi lau khử khuẩn, bề mặt cần được duy trì ở trạng thái ướt đủ thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của nhà sản xuất; giẻ lau và phương tiện bảo vệ cá nhân được thu gom như chất thải lây nhiễm, đồng thời người thực hiện phải vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa ít nhất 70% cồn.

Ưu tiên lau khử khuẩn, sử dụng hóa chất đúng quy định

Hướng dẫn nhấn mạnh ưu tiên lau khử khuẩn các bề mặt bằng khăn thấm dung dịch khử khuẩn; chỉ thực hiện phun đối với các bề mặt hoặc khu vực không thể hoặc khó áp dụng biện pháp lau.

Đối với khu vực nghi ngờ có tác nhân gây bệnh truyền nhiễm, thực hiện thông thoáng khu vực và vệ sinh hằng ngày bằng nước sạch pha xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa thông thường.

Đối với phương tiện vận chuyển người mắc bệnh truyền nhiễm hoặc phương tiện đi ra khỏi khu vực được xác định có người mắc bệnh truyền nhiễm, việc vệ sinh khử khuẩn được thực hiện theo từng loại phương tiện. Đối với phương tiện đường bộ, khu vực bên trong có tiếp xúc với người bệnh được khử khuẩn theo quy trình "hai xô"; các bề mặt thường xuyên tiếp xúc được ưu tiên lau bằng cồn 70%; bên ngoài phương tiện thực hiện phun dung dịch khử khuẩn theo đúng quy trình kỹ thuật.

Không lạm dụng hóa chất trong phòng, chống dịch

Hướng dẫn yêu cầu chỉ sử dụng hóa chất, chế phẩm diệt khuẩn đã được cấp số đăng ký lưu hành còn hiệu lực và pha, sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Khử khuẩn chỉ phát huy hiệu quả khi thực hiện đúng hóa chất, đúng nồng độ, đúng quy trình và đúng thời gian tiếp xúc.

Việc chuẩn hóa các biện pháp vệ sinh khử khuẩn theo Quyết định số 1977/QĐ-BYT góp phần giúp các địa phương và người dân triển khai phòng, chống dịch một cách khoa học, hiệu quả, sử dụng hợp lý hóa chất, tập trung vào các khu vực có nguy cơ lây truyền, qua đó hạn chế sự phát tán của tác nhân gây bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.